مدیریت مصرف ، راهکار اساسی اصلاح الگوی مصرف*( قسمت اول )

---------------------------------------------------------------------------------------------------

ا نسانها برای زیستن نیازمند به مصرف اند . از مصرف هوا ، آب و غذا گرفته تا پوشاک ، ا نرژی و زمان . بدین منظور ، بشر از آغاز خلقت به فکر تولید محصولات گوناگون جهت مصرف خود و همنوعا نش بوده است و کوشیده است تا با بهره گیری از مواهب بیکران ونعمتهای بی شمار الهی ، ما یحتاج خویش را تولید نماید .           

در طول اعصار و قرون ، جوامعی که از امکانات طبیعی و منابع مادی کمتر برخوردار بوده اند ، سعی کرده اند با سخت کوشی بیشتر و مدیریت منابع بهتر ، از حداقل امکانات ، حداکثر بهره برداری را داشته باشندو با تکیه بر دانش ومهارت خویش ، با کار و تلاش بیشتر و با روی آوردن به صنعت و تکنولوژی کمبود منابع را جبران کنند . بر عکس ، جوامعی که از امکانات و منابع طبیعی و خداداد بیشتر برخوردار بوده ا ند ، با تکیه بر آن منابع و استفاده  نا متعارف از آنها ، کوشش و تلاش کمتری برای رفع نیاز های خویش از طریق صنعت وتکنولوژی بکار بسته اند و سعی کرده اند با فروش مواد خام ( نفت – ذغال سنگ – گاز – سنگهای معدنی و. . . ) ثروت ملی خویش را به ثمن بخس بفروشند و در مقابل ، محصولات صنعتی کشورهای پیشرفته را با قیمتهای گزاف خریداری و وارد نمایند تا نیازهای مصرفی خود را بر طرف کنند .

از سوی دیگر ، مرد مان جوامع سرمایه دار (برخوردار از مواهب طبیعی ) با تکیه بر ثروتهای ملی و خدادادی خویش ، به مصرف گرایی و ولخرجی در مصرف ، خو گرفته اند و مصرف نامتعارف ، جزو عادات ثانویه آنها شده است . متأسفانه نمونه این وضعیت را در کشورمان بخوبی می توان مشاهده کرد . نگاهی گذرا به آمار و ارقام مصرف انرژی و مواد غذایی اصلی در کشور و مقایسه آن با چند کشور صنعتی بیانگر این حقیقت تلخ می باشد:     
" بر اساس گزارش، موسسه «مارکت اوراکل» ایران از نظر ارائه بنزین ارزان سومین کشور و از نظر میزان یارانه پرداختی به این کالا نخستین کشور در میان کشورهای جهان است و بیش از 36 درصد کل مصرف بنزین خاورمیانه در سال 2007 در ایران مصرف ‌گردیده است. متوسط مصرف سوخت خودروهای بنزینی در كشورمان حدود 11 لیتر در روز است در حالی که متوسط مصرف سوخت در كشورهای دیگر نظیر آلمان و ژاپن 5/2، در انگلیس 5/3، در فرانسه 9/1، در كانادا 5/6 و در كشور آمریكا 3/7 لیتر در روز است.هر 10 سال یك بار میزان مصرف سوخت در ایران 2 برابر می‌شود اما این نرخ رشد در مقیاس جهانی یك تا 2 درصد بیشتر نیست و میزان سوخت مصرفی جهان در حدود هر 50 سال یك بار 2 برابر می‌شود. یعنی ایران در مقایسه با میانگین جهانی 4 تا 5 برابر بیشتر سوخت مصرف می‌كند.
 هم‌اكنون 9 درصد سوخت جهان در ایران و توسط تنها یك درصد جمعیت جهان مصرف می‌شود. و هر ساله بیش از 38درصد از بودجه سالانه دولت ایران به یارانه بنزین اختصاص می‌یابد در حالی که در صورت مصرف استاندارد، ایران می‌تواند یکی از صادر کنندگان بنزین باشد.
سرانه مصرف نان در ایران به گفته معاون وزیر بازرگا نی حدود 160 كیلوگرم در سال است كه نسبت به كشورهای اروپایی نظیر فرانسه كه 56 كیلوگرم و در آلمان 70 كیلوگرم در سال است بیش از 2 تا 3 برابر است. و به اذعان رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس یارا نه نان طی پنج سال اخیر به طور متوسط سالانه بیش از 30 درصد رشد داشته است و در سال جاری این رقم بالغ بر 26 هزار میلیارد ریال است و ادامه این روند طی 10 سال آینده با رشد متوسط 15 درصد بدون در نظر گرفتن افزایش یارا نه قیمت نان ، میزان یارا نه پرداختی به 600 هزار میلیارد ریال خواهد رسید.
براساس گزارش صندوق بین‌المللی پول، ایران دومین کشور جهان از نظر پرداخت یارا نه انرژی با رقم 37 میلیارد دلار می‌باشد .مصرف سرا نه ا نرژی در ایران به ازای هر نفر بیش از 5 برابر مصرف سرانه كشوری مانند ا ندونزی با 225 میلیون نفر جمعیت، 2 برابر چین با یك میلیارد و 300 میلیون نفر جمعیت و 4 برا بر كشور هند با یك میلیارد و 122 میلیون نفر جمعیت است كه با مقایسه شاخص شدت مصرف ا نرژى در ایران با بسیارى از كشورهاى جهان ، شاهد وضعیت نا هنجار بهره بردارى ا نرژى هستیم .
در بخش ساختمان و مسكن ایران براساس آمار و ارقام منتشره، متوسط مصرف انرژی به ازای هر مترمربع در ایران 6/2 برابر متوسط مصرف در كشورهای صنعتی است كه در بعضی از شهرهای كشورمان، این رقم به حدود 4 برا بر می رسد.
الگوی مصرف آب آشامیدنی بر اساس اعلام بانك جهانی برای یك نفر در سال، یك متر مكعب و برای بهداشت در زندگی به ازای هر نفر، 100 متر مكعب در سال است. بر این اساس، در كشور ما 70 درصد بیشتر از الگوی جهانی آب مصرف می‌شود! از نظر مصرف برق هم ، ایران نوزدهمین كشور پرمصرف برق در دنیاست.ودولت سالیانه یارانه‌ 4 هزار میلیارد تومانی برای برق در نظر می گیرد. دکتر داوودى معاون اول رئیس‌جمهور در همایش ملى نگاه قدسى به آب گفته است که سرانه مصرف آب ایرا نى‌ها پنج برابر سرانه مصرف جهان است.
تبریزی مدیرعامل سابق شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی در خصوص میزان مصرف گاز ایران گفته است: ایران بعد از كشورهای امریكا و روسیه در رتبه سوم مصرف جهان قرار دارد؛ میزان مصرف گاز طبیعی در ایران از 68 میلیارد متر مكعب در سال 2001 با متوسط رشد سالانه 3/10 درصد به 123 میلیارد متر مكعب در سال 2008 رسیده و پیش بینی می شود در سال 2012 میلادی میزان مصرف به 277 میلیارد متر مكعب برسد. و با ادامه این روند در سال های آینده ایران به یك مصرف كننده بزرگ گاز طبیعی در جهان تبدیل خواهد شد.این در حالی است که دولت در سال گذشته 134هزار میلیارد ریال یارانه گاز به مشترکان بخش خانگی تعلق داده است.
سرانه مصرف شکر در ایران 29 کیلو گرم است در حالی که میانگین مصرف شکر در جهان 22 کیلو گرم می باشد . و نیز تحقیقات کارشناسان نشان می دهد ایرانی ها ۳۰ درصد بیشتر از میانگین جهانی روغن مصرف می کنند و همچنین مصرف میوه در ایران 4 برا بر ا ستاندارد جها نی است.
همانطور که مشاهده می کنیم مقایسه میزان مصرف در بخش های مختلف با سایر كشورها ، نشان‌دهنده وضعیت بسیار نامطلوب مصرف در همه زمینه ها است. و جالبتر اینجاست که سالیا نه نزدیك به 2/12 هزار میلیارد تومان یارانه واقعی و 78 هزار میلیارد تومان یارانه پنهان پرداخت می كنیم. که در مجموع مبلغ كل یارانه آشكار و پنهان دولت چیزی در حدود 90 هزار میلیارد تومان است.

به راستی چرا در کشوری که مردم آن مسلما نند و با آموزه های دینی و اسلامی در زمینه چگونگی مصرف آشنا می باشند ، باید شا هد چنین آماری باشیم ؟!

قرآن کریم ، در جاهای متعدّد ، مسلمانان را از اسراف و تبذیر بر حذر داشته وصریحا تأکید کرده است که :

"خداوند اسراف کاران را دوست نمی دارد" وحتی در جایی اسراف کنندگان را” برادران شیطان” نامیده است  البته قرآن ، خساست در مخارج زندگی را نیز تقبیح کرده و مسلمانان را به اعتدال و میانه روی درمصرف فرا خوانده است  . همچنین میانه روی در مصرف را عامل پایداری و قوام خانواده و جامعه معرفی می نماید . در سیره و گفتار پیامبر اکرم (ص) و ائمه هدی نیز نمونه های بسیاری  از توجه به مصرف صحیح و عدم اسراف وتبذیر به چشم می خورد که تنهابه ذکرچند نمونه از آن اکتفا می نماییم :

- امام علی (ع) فرموده است : هر که ثروتی دارد ، مبادا آنرا تباه کند ؛ زیرا صرف کردن بی مورد آن ریخت و پاش و اسراف است . این کار او را در میان مردم کوته بین ، بلند آوازه می کند اما در نزد خدا ، بی مقدار می سازد.

- در جای دیگر می فرماید: هر کس اعتدال ومیانه روی در مصرف را رعایت نکند ، به نابودی کشیده می شود .

و در جای دیگر،" دوری از خدا و هدایت او ، جزء یاران شیطان قرار گرفتن و هلاکت دنیوی واخروی را از جمله کیفرهایی معرفی می نماید که خدا برای اسرافکاران در نظر گرفته است  ".

- امام کاظم (ع) میانه روی در مصرف را عامل نجات از فقر دانسته و می فرماید : هیچ انسانی با میانه روی در مصرف ،نیازمند و فقیر نمی شود .

-امام رضا (ع) می فرماید : تباه سازی اموال و در خواست از دیگران ، مورد غضب خداوند است .

- پیامبر اکرم (ص) می فرماید : بر شما باد به صرفه جویی در مصرف ، زیرا آن گنجی است تمام نشدنی .

- امام باقر (ع) نیز در باره ارزش مال و سرمایه و شیوه صحیح مصرف آن می فرماید : بقای اسلام و مسلمانان در این است که اموال و سرمایه های جامعه ، نزد کسانی قرار گیرد که راه مصرف پسندیده آن اموال را بشناسند و آنها را در راه پسندیده مصرف کنند و فنا ونابودی اسلام و مسلمانان در این است که اموال و سرمایه های جامعه ، نزد کسانی باشد که راه مصرف صحیح و پسندیده اموال را نشناسند و آنها را در مسیر و جهت مطلوب ، مصرف نکنند .

با توجه به روایات مذ کور ، اهمیت صرفه جویی و رعایت الگوی مصرف صحیح به خوبی نمایان می گردد و می توان ادّعا کرد که حفظ عظمت و بقای دین و دنیای مسلمانان در گرو این امر می باشد ؛ چرا که مصرف بی رویه ، علاوه بر ایجادروحیه و فرهنگ تجمل گرایی و رفاه زدگی وغفلت و آثار وخیم اخلاقی واجتماعی ، آسیبها و لطمات شدیدی نیز بر پیکره اقتصاد ما وارد می سازد و ما را بیش از پیش به بیگانکان وابسته می نماید.  

متأسفانه در کشور ما برخی از مردم بدلیل فاصله گرفتن از تعالیم اسلامی در مصرف و خو گرفتن به فرهنگ تجمل گرایی و با این تصوّر که ثروتهای خدادادی در کشور نامحدود وبی پایان است و باید نهایت استفاده ( سوء استفاده ) از آنها را داشت ، به مصرف بی رویه و نادرست عادت کرده اند و با سوء استفاده از ارزانی قیمت کالاها و اقلام اساسی بعلت یارانه ای بودن آنها ، با مصرف بی رویه خود ، دولت را وادار به واردات آنها نموده اند و از این طریق ، فشار سنگینی را بر پیکره اقتصاد کشور وارد ساخته اند .

بنا بر گزارش معاون امورگمرکی گمرک ، " ایران با واردات نزدیک به پنج میلیون تن گندم دریازده ماهه اول سال 87 به یکی از بزرگترین کشور های وارد کننده  این محصول در جهان تبدیل شده است ؛ به این ترتیب امسال با واردات  شش میلیون تن گندم به ارزش تخمینی دو میلیارد و چهار صد میلیون دلار ، ایران پس از ده سال به بزرگترین وارد کننده گندم تبدیل میشود .

آمار واردات برخی ازاقلام مصرفی کشور در یازده ماه اول سال 87 و هزینه های سنگین ناشی از هر یک ، عمیق این فاجعه را نمایانتر می سازد:

بنا بر گزارش معاون امور گمرکی گمرک ایران ،در سال 1387،ارزش کل واردات کشور حدود 5/51میلیارد دلار بوده است در حالی که کل صادرات ایران در این سال 21میلیارد دلار ارزش داشته است (واردات نزدیک به 5/2 برابرصادرات بوده است ).
----------------------------------------------
* امیر هوشنگ آذردشتی - کارشناس ارشد مدیریت

باسمه تعالی

دوره آموزشی" تکنولوژی فکر"

برای آنان که می خواهند :


- به خود شناسی وخدا شناسی نائل آیند.

- تحول در زندگی فردی و اجتماعی خود و اطرافیان ایجاد نمایند.

- در دنیایی از اعتماد به نفس و خود باوری زندگی کنند.

- ارتباطات خود را بهبود بخشند.

- به موفقیتهای باور نکردنی دست یابند .

و..................

                "   به هر چه می خواهند، برسند . "

* مدرس : امیر هوشنگ آذردشتی ( کا رشناس روانشناسی ، مشاوره و مدیریت )
------------------------------------------------------------------------

جهت اطلاعات بیشتر و ثبت نام در دوره می توانید به سایت " کانون

فرهنگی-آموزشی  راهبر" به نشانی زیر مراجعه فرمایید : 

                                           http://www.raahbar.blogfa.com                                                      

خاطره ای از سردار شهید محمد بروجردی :

فرمانده سپاه منطقه 8 و جانشین قرار گاه حمزه بود. نشد یکبار در «قرارگاه حمزه»،

او را پشت میزش ببینم. اگر هم کاری با او داشتم یا می آمد بیرون از اتاق و به کارم

رسیدگی می کرد یا اگر هم داخل اتاقش می رفتیم، از پشت میز کارش بلند می شد

و می آمد این طرف میز و خیلی راحت کنارم می نشست و صحبت می کردیم.

تعجب کرده بودم که این چه جور مدیری است که هیچ وقت پشت میزش نیست. با

خودم گفتم که حتماً با من اینطوره. خلاصه احترام ما را نگه می دارد. چند وقتی به

کارهایش دقت کردم تا جواب سوالم را پیدا کنم و بفهمم که  فقط با من چنین کاری

می کند یا با بقیه مراجعین هم این طوریست. متوجه شدم آقای بروجردی با همه

همین شکلی تا می کند، یعنی اصلاً پشت میز به کارهایشان رسیدگی نمی کند.

بالاخره یک روز دلم را زدم به دریا و با خجالت پرسیدم: حاج آقا! چرا شما با ارباب

رجوع پشت میزت برخورد نمی کنی؟ با خنده گفت: «برادرمن! میز ریاست یک حال و

هوای خاصی دارد که آدم را می گیرد. پشت آن میز من فرمانده و رئیسم و مخاطبم،

ارباب رجوع است. من می آیم این طرف و کنار مردم می نشینم تا توی آن حال و

هوای خاص  با آنها برخورد نکنم. این طرف میز من برادر مردم هستم و مثل یک برادر

به مشکلاتشان رسیدگی می کنم.»

چیزی نداشتم که بگویم. فقط سرم را انداختم پایین.

دو چهره مدیریت

هر مدیری می تواند  دوچهره داشته باشد :

۱) چهره پنهان

۲) چهره آشکار

برخی از مدیران چهره پنهان کارشان بیشتر از چهره آشکار آنان است و به

خاطرهمین ،  آنچه که در ذهنشان می گذرد با آنچه در دلشان وجوددارد متفاوت

است و رفتارهایشان هم رفتارهای سالم نمی باشد . ثبات در شخصیت ندارند و

توجه شان در جلب رضایت آنانی است که موجب تحکیم قدرتشان می باشد .

مدیریت آنان درسایه است و حرکت هایشان نیز بعضا خام و شتاب زده است .

برای اینگونه افراد هدف ، وسیله را توجیه می کند و برای تخریب کسانی که کینه

آنان را درقلب دارند دست به هر کاری می زنند .

مدیریت آنان تابع علوم شناخته شده مدیریتی نبوده و برخی اوقات مدیریت

تعاونی داشته وبرخی موارد هم مدیریت پادگانی !

از دیگر خصوصیات اینگونه افراد این است که در مچموعه مدیریتی خود توجه

آنان به حاشیه ها خیلی بیشتر است و دارای انسجام فکری نمی باشند . مشورت

های پنهانی و توجه به افراد های خارج از نظام مدیریتی در آنان بیشتر است .

این مدیران قبل از مدیریت و مسئولیت دارای یک شخصیت دیگری بوده که با

قبول مسئولیت رنگ عوض نموده و چهره جدیدی برای خود انتخاب می نمایند .

برای بدست گرفتن مسئولیت از هر شیوه سالم وناسالمی استفاده می کنند . در

انجام فعالیت ها نیز تک بعدی بوده و توجه و فعالیت آنان در بخشی فوق العاده

ولی در بخش های دیگر کم رنگ می باشد.  در توجه به زیر مجموعه های خود نیز

افراط و تفریط در پیش می گیرند و...

۲) چهره آشکار :

برخی مدیران رفتارهای شفاف و صادقانه شان نمود بیشتر دارد وظاهر و باطن

مدیریتی آنان تقریبا شبیه به هم است . اینگونه افراد به ارزش ها بیشتر توجه

دارند وقدر زحمات کارکنان خودرا می دانند و توجه زیاد  به ویژگی ها و شایستگی

های  کارکنان زیر مجموعه خود دارند .

این مدیران رفتارهای منظم و مناسبی با کارکنان خود داشته و ارتباط کلامی و

روحی با آنان به عمل می آورند .

این مدیران ترسی از عاقبت کار خود نداشته و به شایعات توجه نمی کنند . از

افرادی که دارای ایده و طرح وبرنامه هستند حمایت نموده و زمینه مناسب برای

فعالیت آنان فراهم می آورند و...

 آشنایی و شناخت اینگونه مدیران کار سختی نیست . کافی است مدتی به سوابق

گذشته و یا عملکردهای فعلی آنان توجه داشته باشید و بدون حب و بغض اینگونه

 مدیران را تشخیص دهید .

قیمت یك ضربدر

مهندسی بود كه در تعمیر دستگاه های مكانیكی استعداد و تبحر داشت. او پس

از 30 سال خدمت صادقانه با یاد و خاطری خوش باز نشسته شد. دو سال

بعد، از طرف شركت درباره رفع اشكال به ظاهر لاینحل یكی از دستگاه های

چندین میلیون دلاری با او تماس گرفتند. آنها هر كاری كه از دستشان بر می

آمد انجام داده بودند و هیچ كسی نتوانسته بود اشكال را رفع كند.

بنابراین، نومیدانه به او متوسل شده بودند كه در رفع بسیاری از این مشكلات

موفق بوده است. مهندس، این امر را به رغبت می پذیرد. او یك روز تمام به

وارسی دستگاه می پردازد و در پایان كار، با یك تكه گچ علامت ضربدر

روی یك قطعه مخصوص دستگاه می كشد و با سربلندی می گوید: «اشكال

اینجاست!»

آن قطعه تعمیر می شود و دستگاه بار دیگر به كار می افتد. مهندس دستمزد

خود را 50000 دلار معرفی می كند. حسابداری تقاضای ارائه گزارش و

صورتحساب مواد مصرفی می كند و او بطور مختصر این گزارش را

می دهد: " بابت یك قطعه گچ: 1 دلار و بابت دانستن اینكه ضربدر را كجا

بزنم: 49999 دلار" !!!